Zweeds cultureel erfgoed: koffie en koekjes

Fika & kafferep:  koffie en koekjes in Zweden. Door Camilla Veldman Huss.

In Nederland hadden we geen echte woonkeuken, maar sinds we in Zweden wonen wél. En dat maakt het bakken een stuk gezelliger. Zweedse feestjes zijn niet compleet zonder gebak.

vhtt.se bakken bullar Zweden
Zweedse bullar, zelf gemaakt

Sinds we op het Zweedse platteland wonen heb ik al vaak staan te bakken – voor bezoek, loterijen op school, lokale bijeenkomsten, familiefeestjes, verjaardagen en soms ook gewoon voor onszelf.

De cakes staan in de oven
De cakes staan in de oven

“Een koekje van eigen deeg” heeft geen negatieve bijklank in het Zweeds. En zelf brood en gebak maken is weer helemaal terug van weggeweest.

Zelf brood maken is ook weer poulair
Zelf brood maken is ook weer populair

De kafferep

De koekjestraditie in Zweden is diep geworteld: kafferep was vroeger een sociale omgangsvorm waarbij vrouwen elkaar konden ontmoeten zonder familieleden erbij. Toen suiker goedkoper werd, in de 19e eeuw, ging de (ge-)bakcultuur bloeien.

Zweedse koekjes
Zweedse koekjes

Koffie leuten voor mannen bestond ook, al sinds de 18e eeuw, maar dat gebeurde in aparte koffiehuizen. De kafferep ging vooral om het samenzijn en het samen smullen. Servies en tafelkleden waren eveneens belangrijke onderdelen. Een koffietafel moest mooi gedekt zijn, en de verschillende soorten gebak waren stijlvol geëtaleerd. Het plaatje moest compleet zijn, inclusief de gewenste gasten. Gelukkig hebben we tegenwoordig fika, een iets modernere vorm van koffie drinken en samenzijn.

Sju sorters kakor

Rond het jaar 1900 werd het concept van zeven soorten koekjes steeds vaker toegepast. De gastvrouw was zuinig als er minder dan zeven verschillende soorten koekjes op tafel stonden. Maar méér dan zeven werd gezien als een beetje patserig. En daar houden de Zweden niet van! Want lagom är bäst!” (‘gemiddeld is goed’, vrij vertaald). Zeven dus. Niet meer en niet minder. Lekker veilig.  Maar Zweden is een groot land, en de regionale verschillen maakten het lastig: soms was er sprake van wel 12 soorten koekjes! Sju sorters kakor was in 1945 ook de naam van een boek vol recepten van koekjes, taarten en gebak.

Het boekje "Sju sorters kakor", vol recepten van Zweeds gebak
Het boekje “Sju sorters kakor”

Vandaag de dag is het, weliswaar in vernieuwde vorm, een klassieker. Dit boekje met rood-wit geruite kaft is nog steeds een persoonlijke favoriet onder de bakboeken.

Koffietafel bij oma: koekjes smullen, buikjes vullen

Een paar dagen geleden waren we op bezoek bij mijn oma, een pientere dame van 91. De tafel stond bij aankomst al gedekt, de kopjes en schotels waren zorgvuldig gekozen. Het grote tafelkleed heeft háár oma ooit zelf gemaakt op de weefstoel, en het kleine tafelkleedje heeft ze zelf geborduurd. De koekjes lagen uitnodigend op diverse schotels.

Koekjes en koffie bij (overgroot) oma
Koekjes en koffie bij (overgroot) oma

Dochterlief keek met grote ogen naar al het lekkers. Het was fikadags (tijd voor koffie). Saffraanbroodjes, kerstcake, en allerlei kleine koekjes. Inderdaad: zeven soorten bij elkaar (waarvan twee soorten pepparkaka).

“Tast toe”, zei oma.

We hebben van alle soorten zitten smullen. Iets anders zou ongepast zijn!

Klein woordenboek – koffiedrinken in Zweden

  • Bulle – gewoonlijk een kaneelbroodje.
  • Fik – een café
  • Fika – modernere vorm van koffie drinken. Soms gewoon koffie of thee drinken, soms met gebak, boterhammen etc.
  • Fikarast – pauze op het werk
  • Kaffekask –  kaffekask, kaffegök, kaffehalva zijn allemaal namen voor koffie met sterke drank erin.
  • Kafferep – bijeenkomst, samen koffie drinken, praten en koekjes eten. Vroeger vooral voor vrouwen.
  • Kakfat – groot: schotel vol koekjes, klein: schotel onder koffiekop bedoeld om koekjes op te plaatsen.
  • Konditori (kondis) – banketbakker en/of koffiehuis met veel soorten gebak.
  • Lattemamma / lattepappa: iemand met ouderschapsverlof, die zijn dagen besteedt aan koffieleuten met lotgenoten. De naam komt van Cafe Latte, koffie met melk (koffie verkeerd).
  • Lussebulle – saffraanbroodje.
  • Paj – (vruchten) taart of vlaai, soms met vanillepudding toe.
  • Påtår – er mag meerdere malen koffie bijgeschonken worden (bijvullen in hetzelfde kopje)
Verjaardagstaart piratenfeest
Verjaardagstaart piratenfeest
Advertenties

Geef een reactie

Vul je gegevens in of klik op een icoon om in te loggen.

WordPress.com logo

Je reageert onder je WordPress.com account. Log uit /  Bijwerken )

Google+ photo

Je reageert onder je Google+ account. Log uit /  Bijwerken )

Twitter-afbeelding

Je reageert onder je Twitter account. Log uit /  Bijwerken )

Facebook foto

Je reageert onder je Facebook account. Log uit /  Bijwerken )

Verbinden met %s